Δευτέρα 4 Μαΐου 2015

TO ΣΜΕΡΔΑΚΙ.



Γράφει ο 
Παν. Ι.Δ. Βλαχάκης.
                      
Αύγουστος μήνας, Αγιάννης Κυνουρίας τέλος δεκαετίας το ΄60, το φεγγάρι ολόγιομο φώτιζε τα πρόβουνα του Πάρνωνα. Η ανάσα του παππού του Πάρνωνα μας χάριζε μια από τις ποιο γλυκιές, δροσερές αξέχαστες νύχτες. 
Απέναντι στο Καλογεροβούνι ακούγονταν κάποια τροκάνια. Από πάνω μου δέσποζε το Σαραντάψυχο, κάτω στον ορίζοντα η Ζάβιτσα στο βάθος τα βουνά του Αχλαδόκαμπου. Το παιχνίδι να μετράω τα φώτα των αυτοκίνητων στις στροφές του Κωλοσούρτη σήμερα δεν έχει νόημα. Έβλεπες σαν ημέρα θεσπέσιο θέαμα, σχεδόν μαγικό!! Τότε δεν υπήρχε δημοτικός φωτισμός να χαλάει τη μαγεία του νυχτερινού τοπίου.

Ξαφνικά από τα Αστραπάλωνα ακούστηκαν κραυγές γκα, γκα, γκα… αλλά δεν έδωσα σημασία. Τα τροκάνια ακουστήκαν να κτυπούν παράφωνα, ανήσυχα και βιαστικά. Μάλλον τρέξανε τα ζωντανά γιατί κάτι τα τρόμαξε.
 Η μάνα άνοιξε την πόρτα βγήκε αλαφιασμένη στην ταράτσα και κακήν κακώς με τράβηξε μέσα στο σπίτι.
- Ρε μάνα δεν έκανα τίποτα, κάθομαι, βλέπω το φεγγάρι και εσύ με τραβάς μέσα;
 - Παιδί μου είναι το Σμερδάκι ένα αερικό, ένα δαιμονικό πράγμα μην μιλάς και πάθεις τίποτα.
- Έλα τώρα, μια αλεπού είναι που φωνάζει βαριά άσε με να δω λίγο το φεγγαρόφωτο!!!
Αυτό όταν το πρώτο άκουσμα από το φοβερό αυτό ζώο, αερικό ή δαιμονικό της λαϊκής φαντασίας.

Την άλλη μέρα ρώτησα τον παππού. Ο γέροντας σοβάρεψε και άρχισε να μου μιλά με γρίφους πράγμα που δεν το συνήθιζε. Μη φοβάσαι, κάτι υπάρχει αλλά κινείται πάνω στα βουνά. Κυκλοφορεί πάντα νύχτα αν και το έχουν δει και ήμερα ασχολείται μόνο με τα γιδοπρόβατα!! Τα λόγια του σίγουρα κάτι έκρυβαν. Το γύρισα στο μυαλό μου τίποτα δεν έβγαλα άκρη.  Το άφησα και επανήλθα σε ανύποπτο χρόνο. Τότε ο γέροντας μου διηγήθηκε τα έξης:

 « Είναι κάτι σαν γάτα πιάνει το ζωντανό και στο λαιμό του ανοίγει μια φλέβα πίνει το αίμα του και το ζώο ψοφάει. Ελάχιστοι άνθρωποι το έχουν δει. Εγώ δεν το έχω δει, το έχω ακούσει πολλές φορές. Στη Συκιά, στο Ληνικό, στη Σαββανόραχη, στου Κάνουρα, στο Βοστίκη, στο Σαραντάψυχο, στο Ξεροκάμπι, στου Καβουκά, στη Μάντρα, στο Βατάκι και στο Μαλεβό.
Ο αδελφός μου ο Θανάσης ο Γεναιάς, ►1  το έχει δει και το έχει ντουφεκίσει. Απ ότι ξέρεις είναι φανατικός κυνηγός ακόμα και τώρα που είναι γέρος κυνηγάει. Πάντα έχει μαζί του το δίκαννο γεμάτο και κρεμασμένο στο μπροστάρη του μουλαριού.
                                                    Λίγκας. 
Νέος φύλαγε καρτέρι για λαγό πάνω από το Μαντρί του Αρκούδι στη Συκιά. Ήταν Αύγουστος με φεγγάρι σαν αυτές της μέρες. Τότε το είδε, ήταν σαν μια μεγάλη γάτα. Το πυροβόλησε, ξέχασε να πατήσει τη σκανδάλη με το αριστερό χέρι. Το πέτυχε, πετάχτηκαν εφτά φωτιές, φωτιές κόκκινες, πράσινες, μπλε, κίτρινες…. !!  Φώναξε γκά γκά και χάθηκε παρόλο ότι είχε φάει όλη τη σούμα με τα σκάγια.
 Έσπασε το ντουφέκι και το δεξί του χέρι του Θανάση έχει ακόμα το σημάδι από τη λαβωματιά. Όταν έρθει από το Γιαλό να το προσέξεις, ρώτησε τον σίγουρα θα σου πει. Επαναλαμβάνω ότι έπρεπε να τραβήξει με το αριστερό χέρι. Μακριά από εμάς το παλιόπραμα, μην το φοβάσαι να το προσέχεις και να μην το μελετάς…>>
- Ο παππούς γεμίζει και τώρα τα φυσίγγια μόνος του, τα κάνει βαριά και γι΄ αυτό έσπασε το ντουφέκι του!!!

Εκτοτε άκουσα και άλλες φορές το σμερδάκι, πάντα νύχτα προς την αυγή γιατί τότε ξύπναγα.
 Ήμουν μαθητής της Β γυμνασίου στο Αστρος στη Ρίζα ακούστηκε. Ο Τάκης ο ξάδελφος -που μας έφυγε νωρίς - άρχισε να του φωνάζει με το αστείρευτο χιούμορ του . « Έλα εδώ ρε, έλα έλα να σου δώσω γάλα…..!!! ¨» Ήταν ξημέρωμα και πίναμε γάλα από τις γίδες.
Πάμε να το δούμε και να το τσακίσουμε του είπα!!! Πήραμε από ένα ματσούκι και πήγαμε πίσω από το σπίτι του Πετράκου του Δικαίου στα κυπαρίσσια στο χωράφι της θειας Κικής, εκεί που αργότερα τα ξαδέλφια μου πάρκαραν τα χωματουργικά τους μηχανήματα. Σκοπός μας ήταν να το σκοτώσουμε!!! Δεν είδαμε τίποτα και συνεχίζαμε να ψάχνουμε !!!

 Ήρθε τρέχοντας ο παππούς παρ όλα τα χρόνια του. Ήταν έντρομος, μας έριξε τα Γαλλικά του και μας τράβηξε μέσα.« Ρε τι του μιλήσατε θα σας πάρει τη φωνή!! Θα έρθει εδώ να μας φάει..»
Βάλαμε τα γέλια και του θυμίσαμε φράση του « Ο άνθρωπος είναι το μεγαλύτερο θηρίο. Μην πιστεύετε σε νεραΐδες ,φαντάσματα... εμείς στην Μ Ασία ...». Αυτό το τελευταίο το είπαμε ειρωνικά ,κατάλαβε ότι τον κοροϊδεύαμε !!! Χάρηκε που δεν φοβόμαστε αλλά συνέχισε να μας λέει « Ρε ελάτε μέσα μην έχουμε ντράβαλα με αυτό το παλιόπραμα δεν παίζουμε μην το ξανακάνετε.»    

                                                             Τράγος 
Το μεσημέρι μου είπε ότι κάποτε είχε κλέψει τη φωνή ενός βοσκού κάπου κοντά στο μύλο του Γιώργη του Κολοβού στο ρέμα προς τα Χαντάκια. Φώναξε ο ένας αδελφός στον άλλο. Εκουτο, ►2    ρε Νικόλα !! Φώναζε και το σμερδάκι, Νικόλα, Νικόλα ήταν ο Νικόλας ο Σπ.. λίγο ψευδός !! Τώρα μπορεί να του έκαναν και καζούρα οι άλλοι βοσκοί δεν ξέρω….

Αργότερα το άκουσα στον Έβρο τότε που υπηρετούσα σε μια ρεματιά όταν ήμουν περίπολο. Το είπα στη σειρά μου ένα χωριατόπαιδο από τα χωριά της ορεινής Ρούμελης. Μη μιλάς δυνατά αυτό είναι το άκουσα με διαβεβαίωσε. Σε λίγο κάπως τρομαγμένος ρε σειρά που έχει κοπάδι εδώ κοντά ; Έτρεμε το παιδί!!!
- Δεν είναι τίποτα  του είπα, μην κάνεις καμιά βλακεία και σκίσεις την τελαμώνα και βγάλεις σφαίρες, ηρέμησε.
- Στην πατρίδα μου τη Ρούμελη το λέμε Λάβωμα, μην το μελετάς και μην το λες στους άλλους και τους τρομάξεις. Να πούμε στον επιλοχία να βάζει Αθηναίους στο σημείο αυτό, καλό είναι να φυλαγόμαστε !!!
- Ρε αν το πούμε θα γίνουμε ρεζίλη των σκυλιών!! Δεν λέω τίποτα αν το δω καμιά φορά θα φάει μια ριπή. Δεν πιστεύω ότι είναι κάτι το ξωτικό, είναι κάποια αλεπού ή άλλο ζώο παιρνάει στο ρεματάκι.. !!!

Πριν από χρόνια το άκουσα ξανά στο Ξεροκάμπι απέναντι από την Ωριά προς τα Ατζιναΐκα. Δεν μπήκα μέσα στο σπίτι, τούρλωσα τα αυτιά μου μάλλον αλεπού είναι σκέφτηκα ρε πόσα χρόνια πέρασαν από τότε που το πρωτοάκουσα.

Ας έρθουμε στον πατέρα της λαογραφίας τον Νικ Πολίτη. Στα λαογραφικά του, βρίσκουμε πολλές πληροφορίες για τα Χαμοδράκια. Αναφέρει τους ποιμενικούς δαίμονες, τους Σατύρους και τον θεό Πάνα.

 Στον Παρνασσό πίστευαν - ως το 1903-4 τουλάχιστον που ο Πολίτης έγραψε τα λαογραφικά του - πως στο βουνό κατοικεί ένας δαίμονας που εξουσιάζει τους λαγούς, και τα αγριόγιδα. ΄Οσα ζώα είναι δικά του τους χαράζει το αυτί, για να τα ξεχωρίζει. Ο δαίμονας αυτός που οι βοσκοί τον ονομάζουν Λάβωμα, με μορφή μακρυγένη τράγου βατεύει τις κατσίκες και τις οδηγεί στο θάνατο!!!
Στην πραγματικότητα αυτό που προκαλεί στο ζώο τον θάνατο είναι η λοιμώδης νόσος άνθρακας.

Δύο είναι τα βασικά ονόματα του δαίμονα, Σμερδάκι και Χαμοδράκι αλλά και Αμελέτητο, Λάβωμα, Αποκαρωμένο, Δαιμόνιο, Αρμαδιακό, Ζουλάπι κ.α. Οι αλβανόφωνοι της Αργολίδας το προφέρουν με τους παραφθαρμένους τύπους Χαμουδράκι, Χαμουθράκι και Χαμοθράκι.

Σε αρκετά χωριά της πατρίδας μας λένε ότι είναι οι ψυχές των αβάπτιστων παιδιών που πέθαναν και των παιδιών που δεν γεννήθηκαν ένεκα των εκτρώσεων.              

                                                                        Πάνας 
Οι Ανεβοκατεβάτες βοσκοί της Αρκαδίας μετακινούσαν τα κοπάδια τους σε περιοχές της Αργολίδας, της Μεσσηνίας της Ηλίας κ.α. Άδικος ο κόπος τους δεν απόφευγαν τις μεγάλες απώλειες των κοπαδιών. Η Αρρώστια το φοβερό μικρόβιο του άνθρακα ήταν μέσα στο αίμα των ζωντανών και τα αποδεκάτιζε.
Ένας καλός φίλος μου ο Γ. Τ. μου είπε ότι είναι ο φόβος του ανθρώπου στην ερημιά. Η φαντασία του ξωμάχου το γεννά ;;

 Κάποιοι αλαφροΐσκιωτοι, ξωμάχοι μπορεί να το πιστεύουν, μπορεί να υποβάλλονται στη μοναξιά και στα παιχνίδια του μυαλού τους. Αλλά που να βρεις τους ξωμάχους και τους αλαφροΐσκιωτους στις μέρες μας.

Στα παιδικά μας χρόνια μας έλεγαν ιστορίες για αερικά, φαντάσματα, νεράιδες δαιμονικά ας τα αναφέρουμε σαν παράδοση. Σκοπός τους να μας τρομάζουν για να μην γυρίζουμε τη νύχτα . Με αυτά μας περνούσαν και την παράδοση.

Τι είναι δεν ξέρω; σκέπτομαι πρώτα την αλεπού. Να είναι βραχνιασμένες αλεπούδες; καμιά αγριόγατα, άντε και κανένας Λίγκας, παλιά υπήρχαν αρκετοί στην περιοχή μας. Σε καμιά περίπτωση δεν πιστεύω ότι είναι ξωτικό.
Ε όποιος φοβάται ας πάρει μαζί τα φυλακτά του, το μαυρομάνικο μαχαίρι και ας τραβήξει την σκανδάλη της καραμπίνας με το αριστερό χέρι !!!!

Δεν υπάρχει τίποτα από όλα αυτά, όλα είναι γεννήματα της φαντασίας, του φόβου, της άγνοιας και της καλπάζουσας  φαντασίας του λαϊκού ανθρώπου.

Επεξηγήσεις.

►1 Αθανάσιος Βας. Κολοβός. 
 ►2 Ακουτο, άκουσε το. Ήταν ψευδός ο Νικόλας Σπ..  

Κυριακή 26 Απριλίου 2015

ΤΑ ΜΑΓΑΖΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΑΝΝΗ ΙΙ.





 
          Επιμέλεια  ©
      Παν. Ι.Δ. Βλαχάκης. 
                                           
Ο κ. Γιάννης Γρηγ. Κουρόγιωργας Αγιαννίτης που κατοικεί στον Καναδά το έγραψε σαν σχόλιο στο κείμενο  Μαγαζιά του Αγιάννη που το δημοσίευσε το astros news. gr Παλμός του Άστρους στις 25 Φεβρουαρίου, 2015. Τον Ευχαριστώ το αναρτώ και στους ΠΑΡΝΩΝΙΤΕΣ γιατί o Γιάννης είναι γνήσιο τέκνο του Πάρνωνα και μας τιμά σε όλα τα επίπεδα.
                              

                                                   Ο Γιάννης Γρηγ. Κουρόγιωργας.

Πολύ ωραία δουλειά Παναγιώτη να είσαι καλά. Θα μου επιτρέψεις να προσθέσω μερικά ακόμα, για να συμπληρώσουμε όσο θυμόμαστε ακόμα. ►1
 Υπήρχε ακόμα το περίπτερο του Κορδώνη ►2 που ήτανε σε μια ξύλινη παράγγα δίπλα στη ταβέρνα του Ψημούλη, που αργότερα έγινε το μπακάλικο του Μακαρούνα (Κώτσιου- Κώστα Δικαίου) στη πλατεία του Αγιώργη. Εκεί αγοράζαμε παιδιά τσιγάρα Έθνος, και φυσικά και από του Μπολόλια, τον μπάρμπα Βασίλη πατέρα της Κατερίνας που δούλευε το περίπτερο σε πολλή μεγάλη ηλικία ας πούμε ενενήντα, που τα λέγαμε και στούκας, από μια κούτα που είχε μέσα 88 τσιγάρα, νομίζω με ένα πενηνταράκι (μισή δραχμή) παίρναμε ένα τσιγάρο και τα καπνίζαμε στη στροφή του Ματζουράνη μακρυά από το χωριό να μην μας βλέπουν.

 Υπήρχαν ακόμα δυό εμπορικά μαγαζιά ρούχων του Μπαρκά που ήτανε στο δρόμο που πηγαίνουμε προς το πρόδρομο μετά το καφενείο του Κατσούλη αριστερά. 

Το εμπορικό του μπάρμπα Βασίλη Καβάσαλη που ήταν κάπου εκεί κοντά. Ο μπάρμπα Βασίλης Καβάσαλης►3 ήτανε πολύ ευγενικός και γλυκομίλητος άνθρωπος και έλυνε πολύ εύκολα και γρήγορα όλα τα σταυρόλεξα. Μας έλεγε ωραίες παλιές ιστορίες όταν καθόμαστε κάτω από την πλατάνα στην πλατεία του Αγιώργη.

 Υπήρχε και η χασαποταβέρνα του Κουτίβα ή Σκαντζιού►4 που ήτανε απέναντι από το σπίτι του έγγονα Σταύρου Κουτίβα ή Σκληρού.

 Υπήρχαν και κουρεία που παλιά το είχε ο Παναγιώτης Σκαρπέλος ή Μαντζουράνης ή Σπόρτης, ►5 πριν φύγει για την Γερμάνια. Πάλι δίπλα στο σπίτι Σταύρου Κουτίβα ή  Σκληρού. 

Αργότερα κουρείο είχε και  ο Νικολάκης Καμπύλης ή Ζούσας που ήτανε πολύ γραφικός τύπος σαν κουρέας και λίγο παραμυθάς λόγω επαγγέλματος.

 Και να προσθέσω ότι το τσαγκάρικο, πριν το θείο σου, στου Χαρή του Γυρολόγου το είχε ο Αδάμης ή Λουμάκος αδελφός του  Θοδωρή του Φον του ταξιτζή - έφυγε αυτός για Καναδά.
        
          Πίσω  το μικρό κτήριο είναι το περίπτερο του Μπολόλια.

Επίσης ο Αδάμης, Λαμπρόπουλος ή Τσιάχτης πούλαγε και υφάσματα σαν έμπορας με το μουλάρι γυρνώντας και διαφημίζοντας την πραγμάτια του με πολύ έντονο τρόπο που τον πειράζαμε όλοι. Αντίθετα ο πατέρας του Νίκου Δήμα από την Μελιγού που ήταν και αυτός έμπορος ρούχων ήταν σχεδόν αμίλητος και σιωπηλός.

 Μια και ανέφερες το μύλο του Κολοβού, θα πρέπει να προσθέσουμε ότι υπήρχαν και 4 νερόμυλοι στο πρόδρομο ►6 που δούλευαν μέχρι το 60;.

Νομίζω ότι υπήρχε και φούρνος ►7 που ήτανε στο δρόμο πάνω από το καφενείο του Κατσούλη πίσω από τον Αγιώργη που δεν τον θυμάμαι ανοικτό, ο πατέρας σου που τον έχω και ξάδερφο.. πες του χαιρετίσματα, θα θυμάται καλύτερα.

 Ας αναφέρουμε εδώ κάτι και για τους οργανοπαίκτες και μια ωραία ιστορία.
Αυτούς που θυμάμαι είναι ο μπάρμπα Πάνος Κων. Μπάρλας ή Κατσιανός ►8 στο κλαρίνο που πάντοτε έπαιζε με κέφι, στη ανάγκη βόηθαγε καμιά φορά και ο αδερφός του ο μπάρμπα Μήτσιος- ο Μητσιαρώνης. Ο Τάσης Δικαίος- ο Δραπέτης- στο λαούτο , ο Μαρίνος Αλουπογιάννης στο βιολί, ο Σάκκας (Τάσης Κων Μπάρλας ) στη πίπιζα και ο Λάμπης Καμπύλης στο τούμπανο.

  Από τα γύρω χωριά οι πιο γνωστοί ήταν ο Αγγελλέτος ή Μπαχάτης από την Μελιγού στο κλαρίνο, ο μπάρμπα Γιάννης Μουρλούκος ή Σελιβερδές από τα Βέρνεβα στο λαούτο και οι Περραίοι από το Πλάτανο στα βιολιά.

 Αλλά ας πούμε κάτι για τον μπάρμπα Πάνο τον Κατσιανό. Ήταν πολύ ήπιος και ευτυχισμένος άνθρωπος με αυτά που είχε. Μας έλεγε ότι ποτέ δεν είχε αρρωστήσει, ποτέ δεν είχε ούτε πονοκέφαλο και ποτέ δεν πήρε φάρμακα ούτε ασπιρίνη. Τα καλοκαιριά βράδια τον παίρναμε για καντάδες στον Αγιάννη παιδιά τότε. Αυτός ήταν πολύ χαρούμενος που έπαιζε κλαρίνο πολλές ώρες μαζί μας.

Ο Στράτης Δαλιάνης ή Λοκανίκας, παλιός δήμαρχος, μάζευε τα λεφτά από όλους για να πληρώσουμε τον μπάρμπα Πάνο.  Μια φορά θυμάμαι είχε ένα πενηντάρι (50 δραχμές)  και το έβαζε στη μια τσέπη του μπάρμπα Πάνου.  Μετά από λίγο το έπαιρνε και το έβαζε στη άλλη τσέπη και αυτό έκανε όλη τη νύκτα για να κάνει τον μπάρμπα Πάνο να πιστεύει ότι του έβαζε πολλά λεφτά.
 Φυσικά ο μπάρμπα Πάνος το καταλάβαινε αλλά συνέχιζε με κέφι το κλαρίνο και την άλλη μέρα όταν τελικά βρήκε το πενηντάρι μας ρώταγε στη κορδέλα που πηγαίναμε πότε θα πάμε για καντάδα. Αυτός ήθελε να παίζει κλαρίνο και να χαίρεται βλέποντας όλους να διασκεδάζουν.

 Τότε στα πανηγύρια χόρευε όλος ο κόσμος μαζί στη πλατεία του Αγιώργη ας πούμε χωρίς υπερβολή και 100 άτομα στο χορό όλοι μαζί. Όποιος είχε λεφτά και μερακονώτανε – έμπαινε στο κέφι πέταγε κάτι και για τα όργανα.
 Αργότερα ο Μπαχάτης από τη Μελιγού μετά από κάθε χορό μετά από κάθε τραγούδι κούρτιζε το κλαρίνο πολλή ώρα για να του ρίξουν λεφτά να παίξει και να χορέψουμε. Αυτό το κούρτισμα το είχε παρακάνει, που ο κόσμος δεν το ήθελε πια, αλλά έγινε σιγά σιγά συνήθεια για όλους.
 Ο Πάνος Κων. Μπάρλας ή Κατσιανός παίζει κλαρίνο δίπλα ο Γιώργος Φωτ. Γαΐτάνης. 

Μια φορά ήταν ημέρες του Πάσχα και χόρευε ο κόσμος στο Αγιώργη δίπλα στις μουριές και τότε οι άλλοι οργανοπαίκτες αρχίσανε τα κουρτίσματα για τα λεφτά και αφού κανένας δεν έριχνε τίποτα γιατί δεν είχε, μες το κόσμο δυνατά, που συνήθως μίλαγε πολύ σιγά, να το ακούσουνε όλοι ο μπάρμπα Πάνος ο Κατσιανός είπε: «Βαράτε ρε παιδιά να χορέψει ο κόσμος αέρα τους πουλάμε !!!» και άρχισε να παίζει μόνος του και μετά τον ακολούθησαν και οι άλλοι τι να έκαναν.

Φιλικά Γιάννης  Κουρόγιωργας   (Φεβρουαρίου 25, 2015 σχόλιο .στον Παλμό του Αστρους – Astros news .
  
 Την προηγούμενη φορά είχα λησμονήσει κάποια μαγαζιά και κάποιες δραστηριότητες. Ένα άλλο μικρότερο παιδί που και αυτό ζει στα ξένα ο Μήτσιος της Θανάσως, ο Περδικάρης με επέπληξε γιατί ξέχασα τον Σινεμά, τον Καραγκιόζη και τον Φαρμακοτρίφτη το Μανωλάκη. Καλά ρε Μήτσιο μη βαράς καμάρι μου θα τα γράψω και για αυτά και θα συμπληρώσω και κάτι άλλο.

Ο Εμμανουήλ- Εμμανουήλ ►8 ήταν ο Φαρμακοποιός και συμβολαιογράφος!!! Το σπίτι του στον Αγιάννη ήταν δίπλα από του Παπά- Αριστείδη κοντά στον Πρόδρομο. Εκεί είχε το φαρμακείο του και δούλευε το γουδί!!. Είχα πάει στο σπίτι του γιατί η υπηρέτρια του η θεια Κούλα ήταν ξαδέρφη της Πολυξένης του Ιππέα – Αλουπογιάννη  και της γιαγιάς της Ελένης του Μπάρλα - Λαβιού και είχαμε συγγένεια. Η γιαγιά Κούλα είχε χαρίσει στη μάνα μου 2-3 παράξενα βάζα. Το Μανωλάκη δεν τον θυμάμαι. Μου έλεγαν ότι έπινε νερό την άνοιξη και το καλοκαίρι από τη Μούσγα και μόνο το Φθινόπωρο από τις πηγές προδρόμου. Το χειμώνα κατέβαινε στο Άστρος – Γιαλό κα το φαρμακείο του ήταν στην πλατεία. Το κτήριο το αγόρασε  ο Μητσιάκης Δημ Λεμπέσης – και τώρα λειτουργεί καφετέρια και ψητοπωλείο. Παλιά εκεί ήταν το κατάστημα με τα κατεψυγμένα προϊόντα του Χαρ. Κορομβόκη.  

Υπήρχε και το τσαγκάρικο του Γιάννη του Γαρδικιώτη Ξιούρα στο πατρικό του σπίτι μαζί με το σαμαρτζίδικο του μπάρμπα Θανάση.

Κινηματογράφο έπαιζε στον Αγιώργη στη μάντρα του καφενείου του Τζιορτιώνα ο Χάρης ο Μπόγρης - Διαμαντόπουλος. Την ενέργεια την εξασφάλιζε από μια γεννήτρια με μηχανή εσωτερικής καύσεως δεν θυμάμαι αν ήταν βενζίνης ή πετρελαίου. Συχνά χάλαγε ή του την χαλούσαν κάποιοι για να βρουν ευκαιρία να μπουκάρουν οι τζαμπατζήδες. Έπαιζε εμπορικά έργα.

Τα Τ.Ε.Α έπαιζαν κινηματογράφο με μια Αμερικανική super 8 mm στον τοίχο της Παναγιάς της Λάκκας. Είχαν ένα καλό ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος σε τρέιλερ. Τα ηχητικά τους ήταν χάλια δεν είχαν καλά ηχεία και ο ενισχυτής ήταν της πυρκαγιάς!! 
   Πριν την προβολή έβαζαν τα << Επίκαιρα >> σκέτη προπαγάνδα. Θυμάμαι τον Πατακό με το μυστρί, κάποιους απο τους ακατανόητους λόγους του δικτάτορα  Παπαδόπουλου, τον Ζωιτάκη  κ.α. 

Κατόπιν έπαιζαν τους<< Γενναίους του Βορά >>, << Στα σύνορα της προδοσίας>>, << Δραπέτες του Μπούλκες>> κ.α.   Έπαιζαν καουμπόικες, με τη Βουγιουκλάκη  ταινίες με το Θανάση Βέγγο κ. α Κουμάντο έκανε ένας δεκανέας από την Πάτρα ονόματι Παρασκευάς.

Με την χρίση της νέας τεχνολογίας προβολή κινηματογραφικής ταινίας στο προαύλιο του σχολείου μας. Αύγουστος 2013. 

Στο τέλος μιας προβολής έπαιξε ζωντανά φλογέρα στο μικρόφωνο, μάλλον ένα φλάουτο είχε, ο βοσκός Βασίλης Ιωαν Αλουπογιάννης ή Βασιλείου ή Γκιώνης. Ένας πολύ ήρεμος άνθρωπος που το χειμώνα κατέβαζε τα ζωντανά του στα Χαντάκια- οικισμός που κατοικείτο από Αγιαννίτες γεωργοποιμένες. Όπως προανέφερα τα ηχητικά είχαν τα χάλια τους. Ακούγονταν η φλογέρα με πολλά μα πάρα πολλά παράσιτα. Τότε ο Λιάς ο Σιόκλας είπε: «Εχει πολλά παράσημα!!!!» γελάσαμε αρκετοί. Οι περισσότεροι δεν κατάλαβαν γιατί γελάσαμε και μας μάλωσαν! Ήταν βλέπεις παρών και ο ταγματάρχης των Τ.Ε.Α. Κων/νος Ζ.. από το Πευκί της Ευβοίας, ►10 έπρεπε να είμαστε κόσμιοι ! 

Όταν έρχονταν ο ταγματάρχης οι τότε παρατρεχάμενοι τον τραπέζωναν στου Μαχαίρα ή στου Φούντα. Εκείνος τους μιλούσε για το εθνοσωτήριο γεγονός. Κάποτε χώθηκα στο μαγαζί του μπάρμπα Σπύρου τούρλωσα τ αυτιά μου και άκουσα την ομιλία του.   

Καραγκιόζη θυμάμαι να παίζεται στην μάντρα του Καφενείου. Όμως και πολλά παιδιά σκαρώναμε Καραγκιόζη. Έπαιξε και η αφεντομουτσουνάρα μου μία και μοναδική παράσταση. Αυτό όμως μια άλλη φορά.

ΣΧΟΛΙΑ Παν. Ι. Δ. Βλαχάκη. ©

►1 Τις πρώτες γραμμές δεν  θα τις έβγαζα. Δεν μου αρέσει να με παινεύουν φοβάμαι το καλάμι…. Από το Γιάννη το δέχομαι γιατί ήταν και είναι ένα από τα μεγαλύτερα μυαλά του Αγιάννη. Τι να πω για  το ήθος και τον χαρακτήρα του. Ο αείμνηστος Λεωνίδας ο Δάσκαλος μας, τον έβαζε και έκανε μάθημα στα άλλα παιδιά. Τι να έκανε δεν προλάβαινε με τόσα παιδιά. Αυτό μου το είπε μια μικρότερη μαθήτρια: ¨ Τον λέγαμε Κύριο και γνώριζε νεράκι την γραμματική και το συντακτικό!!¨ Ο Γιάννης του μπάρμπα Γρηγόρη τελείωσε τη νομική στα μέσα της δεκαετίας του ΄60. Βαθιά δημοκρατικός( δεν έχω την άδεια του να αναφέρω περισσότερα) πιεζόμενος από την Χούντα μετανάστεψε και διέπρεψε στα ξένα. Σπούδασε οικονομικά στον Καναδά όπου εργάστηκε σε μεγάλες εταιρίες. Τώρα είναι  συνταξιούχος και επισκέπτεται  συχνά την πατρίδα μας. Δυστυχώς διαχρονικά  η Ελλάδα τρώει τα καλύτερα παιδιά της. Τον ευχαριστώ που με τίμησε και συμπλήρωσε τις αναμνήσεις μου.  
►2 Ο Βασίλης ο Κορδώνης – ο Σερίφης ο επιστάτης του Δημ Σχολείου Αστρους- ήταν ανάπηρος πολέμου και είχε άδεια περιπτέρου. Ήταν μελισσοκόμος και κηροπλάστης. 
►3  Ο Βασίλης ο Καβάσαλης ήταν Καστρίτης έμπορος που είχε παντρευτεί στο Αστρος.
►4 Κουτίβας ή Σκαντζιός ο παππούς με την ταβέρνα αυτή και με κάποια κτήματα σπούδασε τα παιδιά του.
►5 Παναγιώτης Σκαρπέλος ή Μαντζουράνης ή Σπόρτης. Ξενιτεύτηκε στη Γερμανία. Ο ένας γιος του ο Γιάννης είναι καθηγητής στο Πάντειο πανεπιστήμιο.
►6 Στην περιοχή του Αγιάννη δούλευαν επτά νερόμυλοι. Οι τέσσερεις του Προδρόμου οι τρις πρώτοι ήταν του Τουρκοπαπάζογλου - αργότερα είχαν άλλους νοικοκύρηδες. Στον Αι Λιά ήταν ο Γιανακαΐκος της οικογένειας Κουτίβα. Χαμηλά στο ρέμα  και του Σταυρούλη ή Κωστόπουλου ή Λυχνίδη. Ποιο κάτω ο νεότερος του Γιώργη Ιωαν. Κολοβού χαμηλά στο ρέμα πριν από τα Χαντάκια. Θα αναφερθούμε αναλυτικά για τους Μύλους σε άλλο κείμενο.
►7. Ρώτησα για το φούρνο. Εκκρεμεί η απάντηση όποιος ξέρει ας βοηθήσει.
►8 Ο Πάνος Κων. Μπάρλας ή Κατσιανός ήταν γιος του μεγάλου κατσικοκλέφτη Κωνσταντίνου Μπάρλα του γνωστού Κατσιανού. Ένα θέλω να προσθέσω έπαιζε κλαρίνο περπατώντας στον ανήφορο!! Τέτοια γερά πνευμόνια είχε. Δεν ήταν γρήγορος στα γυρίσματα γιατί δεν χρησιμοποιούσε τα κλειδιά, έπαιζε γλυκά με την ψυχή του. Τον Θυμάμαι πολύ γέρο να παίζει και να του κρατά το ίσιο με το τούμπανο ο Σαλέας- Γεώργιος Μιχ. Κολοβός. Το Τραγούδι που τους άρεσε ήταν  της Μαρουδιάς τα αλώνι. Μεγάλα γλέντια στον Αγιάννη.
►9 Οι δυο γιοί του ήταν Αξιωματικοί Ο ένας ήταν αρχηγός του Λιμενικού ή λιμενάρχης στον Πειραιά επί Μεταξά. Κατόπιν τα σπίτια η περιούσια πουλήθηκαν και δεν υπάρχει αυτό το όνομα στον Aγιάννη.
►10 Μετά από πολλά χρόνια τον συνάντησα Κ.Ζ. σε ένα κατάστημα με εργαλεία στην Αθήνα. Του μίλησα, θυμόταν αρκετά από την εποχή με ρώτησε αν ζουν κάποιοι από την περιοχή μας. Ήταν ευγενικός και με κάλεσε να με φιλοξενήσει σε ένα ξενοδοχείο που έχει στην Β. Εύβοια.


Κυριακή 19 Απριλίου 2015

ΞΑΚΟΥΣΤΗ ΤΕΤΡΑΔΑ.



     
       Γράφει
Ο Καστρίτης λαϊκός ποιητής             
 Σπύρος Κωνσταντέλλος. ©  

                      

Ένα συνεργείο πρώτο
είναι μέσα στο Καστρί,
που κολλάει τα πλακάκια
άψε σβήσε στη στιγμή.

Είναι ξακουστή τετράδα
όλοι τους καλά παιδιά,
σαν θα κοιμηθούν το βράδυ
δεν είναι άλλοι σαν κι αυτά.

Μάστορας είναι ο Αργύρης ►1
κι οι υπόλοιποι βοηθοί,
εκείνος έχει το κουμάντο
μα δεν βλέπει προκοπή.

Δεύτερος είναι ο Λαγούδης
καλλιτέχνης σοβαρός,
που αν δεν κόλλαγε πλακάκια
θα ήταν σίγουρα γιατρός. ►2

Τρίτος είναι ο Τριάντος
γεννημένος έμπορας,
δεν αγχώνεται καθόλου
από πίεση δουλειάς.

Τέταρτος είναι ο Ντούμος
που δουλεύει με ρυθμό,
μια ώρα με το φτυάρι
μια με το κινητό.

Σχόλια Παν. Ι. Δ. Βλαχάκη.
►1  Ο λαϊκός ποιητής έχει την ευθύνη !!! Εξ άλλου στον Ελλαδικό χώρο υπάρχουν πολλά χωριά με το όνομα Καστρί!!!!
►2 Ναι έτσι είναι ήταν άριστος μαθητής ο Λαγούδης και μεγάλος καλλιτέχνης.

      Βιογραφικό.
Ο λαϊκός ποιητής Σπύρος  Κωνσταντέλος του Αθανάσιου και  της Παρασκευής . Γεννήθηκε στο Καστρί το 1969. Οι σπουδές του φτάνουν μέχρι το Γυμνάσιο. Διαθέτει πηγαίο λαϊκό ταλέντο και  είναι συνεχιστής της παράδοσης των Καστριτών καλλιτεχνών. Τραγουδά ρεμπέτικα και ψάλει στην εκκλησία. Τους καλλιτέχνες  << Τους βαράει η καστανιά, αυτό πρέπει να τους εμπνέει.>> Έτσι εξηγεί το γεγονός ο λαϊκός καλλιτέχνης - κατασκευαστής << ο Νέστος >>  
Ο Σπύρος αγαπάει παθιασμένα τον τόπο του και ελάχιστες φορές απομακρύνεται από αυτόν. Ο Σπύρος μας έχει χαρίσει την ποιητική συλλογή << ΜΕΤΑΞΥ ΤΥΡΟΥ ΚΑΙ ΑΧΛΑΔΙΟΥ >> ΣΠΥΡΙΔΩΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΕΛΛΟΥ ΚΑΣΤΡΙΤΟΥ ΚΑΣΤΡΙ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ 2007.  Τώρα ετοιμάζει άλλη ποιητική συλλογή. Κάποια ποιήματα τα έχει καταγράψει και ηχητικά.

Παρασκευή 27 Μαρτίου 2015

ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ.


Γράφει ο Τάκης Λάτσης.       


Με τα καινούργια του βήματα στη βροχή
δεκανίκι λυγμός βουβός κι η σιωπή
χάδι και ράπισμα οι στάλες
ανάσα κομμένη στ' ανηφοριού το ζόρι.
Βγήκε τρέχοντας πίσω από την ψευδαίσθηση
οι βροχοσταλιές ειν' ότι έχασε νόμιζε
και φέρνουνε στ' αγγίγματά τους μνήμες
και σου ποτίζουνε το δέρμα φωτιά κι αγέρα.
Μιλούσε με τη βροχή κι αδερφώνονταν
μαζί εξατμίζονταν , συννεφόσμιγαν
και γύριζαν πίσω στάλες , πάλι μαζί
σ' αέναο κύκλο νερού , φλόγας κι αέρα.
Σ' ένα του βήμα πέρασε μες από κεραυνό
χαραμάδα στο χωροχρόνο απροσδόκητη
τοπίο πρωτόγνωρο , ανεξερεύνητο
σκηνικό στημένο μ' αίμα , πόνο και δάκρυ.
Όλ' η διαδρομή γοητευτικά βροχερή
της ψυχής τα φώτα το σκοτάδι οργώνουν
Άνοιξη να φυτρώσει στης βερικοκιάς τους ανθούς
η αδιαμφισβήτητη ηγεμονία της τρέλας.
Ονειρικοί εφιάλτες σε πλημμυρισμένο αδιέξοδο
σκιές καταδικασμένες σε υπέρβαση μοιραία
μύριες σκέψεις , μνήμες κι αισθήσεις η βροχή
τα καινούργια του βήματα θυμίζουν αυγή.
             
                        Βροχή, ομίχλη, σκέψεις, φλόγα, έρωτας, φυγή !!!!

Πέμπτη 19 Μαρτίου 2015

ΜΑΥΡΟ ΑΣΠΡΟ.


               Γράφει    
Ο Γιάννης. Βασ. Κούβαλης.


                  Μαύρο-Άσπρο.

Δύναμαι να μετατρέψω τας Ευμενίδας εις Ερινύας,
 μα τι μορφή παίρνουν αυταί όταν μετατρέπονται;
Μα πόσο ολίγο σου φαίνεται ένα δένδρο,
 ένα τοπίο, μια παράσταση χρωμάτων του οφθαλμού;
Μα πόσο θα μηχανορραφείς άμα μόνον τη νύχτα ιδείς,
μα πόσο περισσότερο εις αυτή θα εισέλθεις κι αν είναι πολυπλόκαμη,
 μα πόσο η απλότης δε σου φτάνει,
 πόσο νεκρή πρέπει για σε να γενεί δια να ιδείς;
Εγώ, ο Ιωάννης στ' όνομα, ω Ζευς, ω Μωυσή,
μα γιατί πατέρα δεύτερε σε μισώ τόσο πολύ;
Μα γιατί σε απεχθάνομαι;

Σχόλια Παν. Ι.Δ. Βλαχάκη.

Ο Γιάννης Βασ. Κούβαλης  έχει Κυνουριακή καταγωγή από τα Βέρβαινα . Είναι ο πρωτότοκος    του  Βασίλη Κούβαλη .  Γεννήθηκε στο Άργος 10 Νοέμβρη του 89, έζησε στην Ίο και Θήρα Κυκλάδων όπου πήγε σχολείο, παρακολούθησε μαθήματα γενικών σπουδών στο αμερικάνικο κολλέγιο, ασχολείται με την καλλιτεχνική φωτογραφία, την υποκριτική, τη μουσική, λίγο με τη ζωγραφική και με την ποίηση. Χαίρομαι Ιδιαίτερα  που ένα νέο παιδί τιμά τους ΠΑΡΝΩΝΙΤΕΣ.


Τρίτη 17 Μαρτίου 2015

ΒΑΕΝΙΑ.

        Γράφει 

 ο Βασίλης Ιωαν. Κούβαλης              
      Βερβενιώτης Νομικός.

                                           ΘΥΜΗΣΕΣ (  Ε Βαένια ε  Δόγες.) 

Ο μπάρμπα -Μήτσιος ο Τσικούνας (Θεοδοσόπουλος) και ο μπάρμπα- Μήτσιος ο Μάγκας (Καρκούλης) οργανοπαίζοντες και άδοντες, υπό το βλέμμα του παππούλη μου, του γέρο Μούτα (Θεοδοσόπουλος) (σε β πλάνο), στη ταβέρνα του μπάρμπα Κώστα του Καραματζάνη (Άλουπα) στα Βέρβενα... - τώρα του Γιώργη του Καραματζάνη. Πρόκειται για τον περιβόητο Θόλο. Εδώ είχαν γίνει άπειρες Βερβενιωτο-κρασοκατανύξεις... Έχουν παρελάσει και έχουν γίνει "λειάδα" όλοι οι αστέρες της κανάτας του χωριού...

 Εκεί και στο πασαμάκι με τα λουλούδια, έβλεπα μικρός και καθημερινά,τους αείμνηστους: το Φώτη το Τζάλα, το Τζιμάκη, το γέρο -Χωνή, (Π. Μπούζιος) το γέρο Μούτα, το γέρο Τουρκιά (Χασάπης), τον μπάρμπα Γιώργη το Λίτσα (Κασκαμπάς), το γέρο-Πετράκο (Γαλάνης) και πολλούς άλλους, λιγότερο θορυβώδεις συγχωριανούς, να πίνουν τις περισσότερες φορές ξεροσφύρι τη σούμα τους, με κρασί του διάσημου Νεμεάτη, κρασέμπορου, Μαγούλα...

  

Παίζουν ο  Μήτσιος ο Τσικούνας - Θεοδοσόπουλος Κλαρίνο  και ο  Μήτσιος ο Μάγκας- Καρκούλης  Τούμπανο  ( Φωτό του 1975 ή 1976)

Εκεί θυμάμαι τον παππού μου το γέρο Μούτα με τον μπάρμπα Μήτσιο τον Καραγκούνη μετά από κατανάλωση βαενιών κρασιού, να χορεύουν με τα ριγέ μακριά τους σώβρακα, στεφανωμένοι με κληματόκλαρες, με μια ξέφρενη Διονυσιακή έκφραση.

Στο πασαμάκι ο μπάρμπα Νότης ο Τζάλας, έβγαζε τα δόντια των συμπατριωτών, με τα οδοντιατρικά του εργαλεία, που έφερε από την Αμερική, που δούλευε σαν βοηθός οδοντιάτρου...

 Στην αυλή της ταβέρνας ο Τζιμάκης "χάρισε" τη ζωή σε μιά σκνίπα, που έπεσε στο κρασί του, εκστομίζοντας εκείνη τη φοβερή ατάκα: "δεν σε σκοτώνω, γιατί κάνεις την ίδια δουλειά, με μένα..." (έπινε η σκνίπα).

Στην αυλή επίσης είχαν γίνει πολλά και ατέλειωτα Βερβενιώτικα γλέντια... Εκεί και κάτω από το Θόλο, μαγειρεύτηκαν άπειροι μεζέδες, αλλά και δεκάδες εκλογές, αφού ο μπάρμπα Κώστας είχε εξελιχθεί στον υπ αριθμώ ένα τοπικό παράγοντα των Κοινών στο χωριό...

Φοβερά γραφικά περιστατικά είχαν συμβεί εκεί, πολλά απ αυτά είχα την τύχη να τα ζήσω και αισθάνομαι πολύ τυχερός γι αυτό. Εποχές!!!  (Φωτό του 1975 ή 1976) –

 Σημειώνεται ότι χρησιμοποιούνται τα παρατσούκλια των εικονιζόμενων, κατά τα ισχύοντα στα Βέρβενα. Τα επώνυμα για τους μη Βερβενιώτες ).


BIOΓΡΑΦΙΚΟ ΒΑΣΙΛΗ ΚΟΥΒΑΛΗ.

 (Σκανδάλη κατά τα ισχύοντα στα Βέρβενα)

Γεννήθηκε  το 1956 στα  Βέρβενα Κυνουρίας Ν. Αρκαδίας από γονείς αγρότες... Τελείωσε 6τάξιο Γυμνάσιο στο Άστρος Κυνουρίας και σπούδασε Νομική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης( Κομοτηνής ). Έκτοτε και μετά το στρατό δικηγορεί ανελλιπώς, αρχικά ως Μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Ναυπλίου με εγκατάσταση στο Άστρος (1985-1994) και ύστερα ως μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Νάξου, από το 1994 και μέχρι σήμερα. Κατοικεί  και εργάζεται στη Σαντορίνη, όπου και διατηρεί το Γραφείο του... Έχει δύο παιδιά, από το γάμο μου με την Αθηνά Γυπάκη (συμβολαιογράφο Ίου) το Γιάννη και το Μιχάλη.



Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2015

ΤΑ ΜΑΓΑΖΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΑΝΝΗ.



 
          Γράφει ©
ο  Παν. Ι.Δ. Βλαχάκης. 
                             
   Με αφορμή ένα σχόλιο σε μια φωτογραφία που ανέβασα μου δόθηκε ευκαιρία να αναφερθώ στα μαγαζιά του Αγιάννη. Παλιά και καινούργια μέχρι το 1980.Τα σημερινά δεν θα τα σχολιάσω γιατί είναι διαφήμιση και μακριά από έμενα αυτά τα πράγματα. Ξέχασα κάποια αλλά ο Μήτσος της Θανάσως – Δημ. Ιωαν Περδικάρης – από τον Καναδά με συμπλήρωσε. Μου έδωσε το έναυσμα να τα θυμηθώ και να τα συμπληρώσω. Αν κάτι ξεχάσαμε ας το συμπληρώσουν σε σχόλια.

Η φωτογραφία ήταν από το μπακάλικο του << Πάνου του Λυκίδη>>. Στην αναπαλαιωμένη είσοδο γράφει έτος 1887 Δ. ΤΑΠΕΙΝΟΣ. Ο Λυκίδης ήταν θειος του Στράτη του Δαλιάνη πατέρα του Πάνου. Δίπλα υπήρχαν φαρδιά σκαλοπάτια που τα ανέβαιναν τα γαϊδουρομούλαρα. Κάθε πρωί τα σκαλάκια αυτά τα κατεβαίναμε τρέχοντας με τον αείμνηστο το Γιώργο Μπουρνάκη με προορισμό την πλατεία του Αγιώργη. Σκοπός μας να βαράμε την καμπάνα που ήταν κρεμασμένη στην Πλατάνα του Αγιώργη. Η Βαριά άγρια φωνή της – εμένα με τρόμαζε για πολλούς λόγους- καλούσε τα παιδιά του Χωριού στο ναό της γνώσης στο σχολείο μας. ►1

                           Η αναπαλαιωμένη είσοδος του παλιού μπακάλικου.
Κάτω ακριβώς από του Λυκίδη, δίπλα από ένα πηγάδι ήταν η χασαποταβέρνα του Τάκη του Χασαπογιάννη. Δεν την πρόλαβα την είχα ακουστά.

Το Εμπορικό κέντρο Αγίου Ιωάννου μέχρι το μεσοπόλεμο ήταν γύρω από την εκκλησία του Αγιώργη.

Ποιο παλιά το κέντρο ήταν στο κάτω μέρος του χωριού γύρω από τον Πρόδρομο. Από παράδοση γνωρίζω το << Καφενείο Μωριάτη>>. Το κτήριο το ανακαίνισε ο ευεργέτης του Αστρους Λεωνίδας Ζαφείρης που ήταν εγγονός του Μωριάτη.

Κάπου εκεί είχε τσαγκάρικο – σανδαλοποιείο , ο Γεώργιος Γιακουμής ή Κακουργιώτης .Μετά από εμπρησμό το 1930 το μετέφερε κοντά στην Παναγία τη Λάκκα.

Σίγουρα υπήρχαν και άλλα καταστήματα και εργαστήρια. 

 Όταν άνοιξε ο Δημόσιος δρόμος- τότε Νομαρχιακός, το χωριό και τα καταστήματα αναπτύχτηκαν κατά μήκος του.

Από τη δύση προς την Ανατολή Το πρώτο ήταν το μπακάλικο καφενείο του Χαρ. Σπυράκη, (Καληψώρη ). Ο Χαρούλης ήταν γλυκομίλητος και τίμιος έμπορος. Χαιρόσουνα να ψωνίζεις πάντα με καλοσύνη σου μιλούσε. Δίπλα του η θεια Στάμο τον βοηθούσε πάντα με το χαμόγελο. Στην αυλή δέσποζε μια τεράστια καρυδιά. Στον ίσκιο της καθισμένοι οι γεροί και οι νεότεροι της γειτονιάς. Αμυδρά θυμάμαι τον Σταύρο τον Πλατή να κάνει πλάκα με τον γέρο Μητσέλη. Το θυμάμαι γιατί ο γέρος φορούσε << Μάγκα >>►2 του έβγαζε την μάγκα και ο γέρος του απαντούσε : << Ουτ ουτ ακάθαρμα άσε τη μάγκα μου >> !!! Στο εσωτερικό του καταστήματος μεγάλη εντύπωση μου έκανε το μεγάλο ραδιόφωνο με την πράσινη λάμπα το << το μάτι του ψαριού >>►3. Δίπλα του η μεγάλη μπαταρία τύπου ΜΠΕΡΕΚ !!!!!

Ο Χαρούλης με την θεια Στάμο  παρέμειναν στο Γιαλό – Αστρος. Αργότερα το κατάστημα το νοίκιασε και το λειτουργούσε σαν εμπορικό ο Νίκος ο Δήμας από τη Μελιγού. Πουλούσε υφάσματα με το μέτρο, είδη ραπτικής και έτοιμα ρούχα. Ποιο πριν ο Νίκος ερχότανε με το γάιδαρο και ένα άλογο φορτωμένα με κάσσες που άνοιγαν και είχαν την πραμάτεια του.

Δίπλα στη δεξαμενή στη Λάκκα ήταν το μπακάλικο καφενείο ταβέρνα του Σπύρου Τρυποσκούφη – Μαχαίρα. Ο μπάρμπα Σπύρος ήταν λεβέντης σε όλα του. Η θεια Μάρω μας αγαπούσε και μας έδινε φαγητό και ένα άσπρο ψωμί εφάμιλλο του σημερινού πολυτελείας. Εδώ είχα ακούσει πολλές ιστορίες από τους γέρους. Παράξενο πράγμα μιλούσαν περισσότερο για την Μικρά Ασία και όχι για το ΄40 την Αντίσταση και τον εμφύλιο. Τους σέρβιρα πορτοκαλάδες ΕΛΠΑ και νερό, τον καφέ τον έχυνα γιατί κοίταζα τον δίσκο !!!

Δίπλα το Τηλεφωνείο, μπακάλικο, καφενείο κρεοπωλείο και ταβέρνα και του Κων. Αλουπογιάννη – Φούντα. Το λειτουργούσε όλο το χρόνο ο λεβεντόγερος ο Μητρούσης- Δημ Ιωαν. Τρυποσκούφης – συνεπικουρούμενος από την θεια Αγάπη. Ήταν οι γονείς της θειας Βαγγελιώς. Ο παππούς αυτός ήταν πολύ καλός άνθρωπος και από τους ανθρώπους που μας έμαθε πολλά. Το κυριότερο να τηλεφωνούμε!! 22.254. Όλα τα παιδιά της γειτονιάς μας αγαπούσε. Μόνο τον εγγονό του το Μήτσο μάλωνε όταν όλοι μας κάναμε σκανδαλιές, ο τρόπος του ήταν τρυφερός και διδακτικός για όλους μας.<<  Αγιάννης εδώ έλα – έλα Πλάτανος εκεί >>, ακόμα ηχεί η φωνή του στα αυτιά μας ©.     
                                   Ο Μητρούσης – Δημήτριος Ιωαν Τρυποσκούφης.

Ξέχασα να αναφέρω και την κορδἐλα του Κατσιανού. άλλη μια επιχείρηση στην δημοσιά, και αύτη η μυρωδιά του πετρελαίου και το πριονίδι φρέσκο μόλις την έβαζαν μπροστά σαν Λαγωνικό μύριζα και ήξερα χωρίς να πάω από πάνω..- γράφει ο Μήτσιος. 

Ο Κωστάκης και ο Στέλιος Μπάρλας – Κατσιαναίοι – είχαν μια ισχυρή για την εποχή πριονοκορδέλα που έπαιρνε την κίνηση από μια πετρελαιομηχανή. Τη μάρκα της μηχανής δεν θυμάμαι αλλά από τον θόρυβο της πρέπει να ήταν << Μαρκότσι >>.
Με την πριονοκορδέλα επεξεργάζονταν τεράστιους κορμούς από τον Πάρνωνα τα γνωστά μας << Τρουμπούσκια>>. Τα ξάκριζαν τα  έκοβαν σε διάφορα μεγέθη και έφτιαχναν εγχώρια ξυλεία.
Τα << Τρουμπούσκια>> τα είχαν σωριασμένα δίπλα από την δεξαμενή. Μάλλον για να ξεραθούν. Για να τα μεταφέρουν μέχρι την κορδέλα μαζεύονταν αρκετοί άντρες. Ο μόνος που τα μετέφερε μόνος του ήταν ο Λουφολιάς!! Όταν του την έδινε, έτσι για την πλάκα του τα πέταγε στη μέση του δρόμου!!! 

Στου Κώστα του Δικαίου - Γυρολόγου σε ένα μικρό οίκημα πουλούσε, κατασκεύαζε χειροποίητα άρβυλα μόνο οι σόλες ήταν από το εργοστάσιο με έδρα επί της Πειραιώς << Αφοι Μπαρμπαλιά >>. Επισκεύαζε και έβαφε παπούτσια ο ετεροθαλής αδελφός του πατέρα μου ο Ντίνος ο Βλαχάκης.

Πάνω από τον πάγκο είχε το εικόνισμα της αγίας Βαρβάρας προστάτιδας του πυροβολικού! Περίμενα να περάσει η ώρα να πάμε για κυνήγι με το δίκαννο τύπου Κρουπ. Το έλεγε Κεφαλά γιατί η μια του κάννη άνοιγε πολύ τα σκάγια !!!!
                        
                                          Ντίνος Βλαχάκης νεαρός τσαγκάρης και κυνηγός.

Αργότερα όταν ο θείος μετέφερε και το καλοκαίρι το μαγαζί στο Άστρος, το άνοιξε ο Βασίλης ο Δικαίος – ο Εγγλέζος, ο οποίος έκανε μόνο επισκευές στα παπούτσια. Ο Βασίλης πριν το είχε στο κατώι του σπιτιού του κοντά στο<< Σουληνάρι >> Εδώ στο νέο του κατάστημα είχε πει το περίφημο: << Ε φόλα εδώ ε φόλα εκεί ε φέρε τάλιρο Φωτεινή !!! >>

Λίγο ποιο πέρα ήταν και είναι το μπακάλικο, καφενείο, κρεοπωλείο και ταβέρνα του Δημ. Καμπύλη- Λούφα. Ήταν το σπίτι του Φώτη Δαλιάνη στο όποιο μέναμε ένα διάστημα. Κατόπιν πουλήθηκε και ο μπάρμπα Μήτσος τότε έφτιαξε σύγχρονο κτήριο.

Εκτός των άλλων για κάνα δυο μήνες το καλοκαίρι πουλούσε εφημερίδες από το πρακτορείο του << Χρυσογένη >>από το Άστρος. Τη άλλη ημέρα έκοβε το κουπόνι και τις πουλούσε με το κιλό. Τις αγοράζαμε για πάσα χρίση!! Κόλπο δικό μου ζητούσα διαφορετικές εκτός από αθλητικές. Ο κ. Μήτσος μου έβαζε όλες τις εφημερίδες της ζύγιζε και τον πλήρωνα. Με μια, μιάμιση δραχμή προμηθευόμουνα όλες τις εφημερίδες αλλά τις διάβαζα με καθυστέρηση δυο ημερών!!! 

Η ποιο αριστερή ήταν το <<Βήμα>> το οποίο πάντα έμενε!!!. Αυτό της Κυριακής ήταν τρομερό!! Έχω διαβάσει Ακρόπολη και Βραδινή στο Σαραντάψυχο, στα Μεσιανά, στου Καβουκά ,στις Μάντρες, δίπλα από το ιερό της Παναγίας κ. α !!!

Ναι ρε Μήτσιο φίλε μου ξέχασα την χασαποταβέρνα του Κώστα του Άρχοντα, (Αγουρέλιτσα) που ήταν και αυτή στη δημοσιά. Παλιά την είχε ο σεβάσμιος παππούς ο Ηλίας, ο όποιος ήταν και πρακτικός γιατρός. Στην ταράτσα της φώλιαζαν πάμπολλα περιστέρια!!! Ο Μιχάλης ο εγγονός του Ηλία γιός του Κώστα νομίζω ότι συνεχίζει την παράδοση.

Κάτω από του Αγουρέλιτσα ήταν τη ταβέρνα του Θοδωράκη του Άρχοντα. Δίπλα από σκαλάκια και κάτω από μια καρυδιά.

Το μπακάλικο χασαποταβέρνα του Λυσσαίου- Οδυσσέα Σούρσου. Ο αείμνηστος Λυσσαίος ήταν ωραίος τύπος. Περισσότερο ήταν  χασάπης και ταβερνιάρης. Έκανε τα καλύτερα πανηγύρια ακόμα θυμάμαι τις στοίβες με τα κιβώτια της μπύρας FIX !! Εδώ είχα ακούσει πολλές φορές << Τα αηδόνια του Πλάτανου >> Ο Φώτης με το βιολί του πάντα με καθήλωνε !
Είχε και ένα Πικαπ Philips με 45α  δισκάκια το ρεπερτόριο του περιελάμβανε Στελάρα, Δημοτικά, Τσιτσάνη, Χιώτη κ. α . Το χειμώνα στο Άστρος  μετέφερε το μαγαζι του στου Βαγγέλη του Λαλογιάννη - Λάλα κοντά στο πατρικό μου. Με μάθαινε ζεϊμπέκικο και οι θαμώνες γελούσαν. Στο τέλος με γέμιζαν καραμέλες και σοκολάτες !!!!!  
             
                                     Ο Λυσσαίος – Οδυσσέας Χαρ Σούρσος  ►4.

Πάνω από του Λυσσαίου νομίζω ότι τότε ήταν ιδιοκτησία του Κουμπουρίτσα – Θεόδωρος Κακαβούλιας- λειτουργούσε οδοντιατρείο η Βούλα. Δεν αναφέρω επίθετο γιατί την καλή αυτή γιατρό και άνθρωπο την θεωρούσε ο κόσμος οικεία και έτσι μας είναι γνωστή. Είχα προλάβει τον τροχό χωρίς ρεύμα!!!. Τον πάταγε με το πόδι της σαν την ραπτομηχανή. Μου έβγαλε ένα δόντι όταν αλλάζουν τα παιδάκια και δεν ζήτησε να πληρωθεί. Τα άλλα τα δόντια μου τα έβγαλα μόνος μου με την κλωστή και την πόρτα !!! Θυμάμαι πολλούς ανθρώπους που είχαν καταφθάσει από τα γύρο χωριά. Ουρά κάθονταν μέχρι κάτω τη σκάλα.

Δίπλα ήταν το τσαγκαράδικο του Μητσιβίλια νομίζω ότι το επίθετο του ήταν Θεοδώρου. Δεν το πρόλαβα άλλα το είχα ακουστά .Εκεί είχε μάθει την τέχνη ο θειος μου ο Ντίνος.

Στον κατήφορο προς Αγιώργη πρόλαβα και την ταβέρνα του Σαραντόγιαννη. Ο μπάρμπα Γιάννης ήταν ευγενική μορφή. Στην αυλή είχε μια μυλόπετρα που η θειά Ρίνα και οι γυναίκες την γύριζαν, έκοβαν το σιτάρι για μπουλουγούρι. Σήμερα είναι διασωσμένα από τον γιο τους τον Στράτη.

Στην πλατεία ήταν το μπακάλικο καφενείο του Κων. Δικαίου – Μακαρούνα. Από εδώ αγοράζαμε το λάστιχο για τις σφεντόνες τα περίφημα << λάστιχα >> Τα δικά μας μπακάλικα δεν είχαν ή δεν μας πουλούσαν, βλέπεις θέλανε τα τζάμια τους!!!!

Το σαματατζίδικο - πεταλωτήριο του θείου μου του Θανάση Γαρδικιώτη (Ξιούρα) δίπλα από του Μακαρούνα.( ο Δημ. Ιωαν Περδικάρης ) 

Μήτσιο εγώ το θυμήθηκα αλλού στο πατρικό του μπάρμπα Θανάση στο ισόγειο. Αυτό που έφτιαξε αργότερα ο Τζίμης ο Γαρδικιώτης. Νόμιζα ότι έχει μέσα μια ζωγραφιά με το Σαμαρτζίδικο του αειμνήστου Θανάση. Δεν έχει όπως με πληροφόρησαν. Τσαμπάσης – ζωέμπορος ήταν ο πατέρας του ο Αποστολής. Αυτό σίγουρα ήταν η αίτια να μάθει την τέχνη του.

Ο θείος Ντίνος είχε ανοίξει μπακάλικο στου Γιώργη Γιάννακα στην πλατεία του Αγιώργη αλλά το κράτησε λίγο καιρό. 

Το περίπτερο της Κατερίνας του Μπολόλια !! Λιχουδιές καραμέλες, σοκολάτες, και πακέτο << ΚΑΡΕΛΑΚΙ >> ►5. αργότερα για μας. Κοκαλάκια, στεκάκια και τσιχλόφουσκες για τα κορίτσια!!!  Ήταν στην ανηφορίτσα πάνω απ τον Αγιώργη. Η Κατερίνα ήταν εγγονή της Κάτσιως λεγόταν Δαλιάνη; Είχαν ένα αδελφό το Βασίλη Μπολόλια που σκοτώθηκε στον εμφύλιο στην περιοχή της Φλώρινας. ►6. Η Πολιτεία τους είχε δώσει τιμητικά μια άδεια περιπτέρου. Είχε σχεδόν τα πάντα, τις έδινα δεκάρες και τότε γκρίνιαζε μου. Τις πεντάρες τις πέταξα, στο Μοναστηράκι σήμερα η δεκάρα πουλιέται ακριβά!!!!!

Στο κτήριο της Ιουλίας ήταν το εμπορικό του Αντώνη του Τσούμα με είδη ραπτικής, κλωστές ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ, πολύχρωμους καμβάδες, ρόμπες, και διάφορα υφάσματα.
Το φθινόπωρο ο Αντώνης ο Τσούμας μας προμήθευε με Βιβλία. ►7 . Συνήθως ήταν εκδόσεις ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Πουλούσε χαρτικά και αυτό το πρασινωπό χύμα μελάνι ΜΕΝΟΥΝΟΣ. Αυτό προτιμούσα από το μπλε καλύτερης ποιότητας σε κουτάκι, είχε και κάτι Ιταλικές πένες !!! Βέβαια δεν έχανα την ευκαιρία να γεμίζω την πένα μου με μελάνι κάποιου άλλου συμμαθητή ή βουτώντας από το μελανοδοχείο της δασκάλας που ήταν και θεια μου, τότε να δεις μίξη χρώματος !!! Μετά από πολλά χρόνια αγόρασα αρκετές  πένες καλών εταιριών και πολλά μελάνια, για να ξεπεράσω το ψυχολογικό και την αγανάκτηση μου γιατί είχα πάντα μελανά δάκτυλα ! Μετά ήρθαν τα μπικ…!!

  Το καφενείο << Του Τζιορτιώνα >> το ξεχάσαμε και οι δυο μας ρε  Μήτσιο!! Δυστυχώς ή ευτυχώς που δεν έγινα χαρτόμουτρο !!!! Το καφενείο στεγάζεται στο ισόγειο της πάλε ποτέ οικίας Τραχάνη. Σπουδαίου προύχοντα της περιοχής στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Κατόπιν περιήλθε στην ιδιοκτησία της οικογενείας Τζιβελόπουλου – Τζιορτζιώνα. Έχει μεγάλη ιστορία το καφενείο αυτό. Σπούδασαν γενιές και γενιές χαρτοπαικτών !!! Ακόμα και ο δεσπότης- ο Ανδρούσης Ιωσήφ - έχει αφορίσει τους Αγιαννίτες χαρτοπαίχτες και έχει εξαπολύσει μύδρους κατά της χαρτοπαιξίας!


Είχα ακούσει και για το καφενείο του Κώστα Ιωαν. Κατσούλη αλλά δεν το πρόλαβα σαν καφενείο. Στο Αστρος αμυδρά θυμάμαι τον μπάρμπα Κώστα καφετζή στο καφενείο με τη μουριά. Στον Αγιάννη τον θυμάμαι συνταξιούχο. Το πρόλαβα όμως σαν αίθουσα συσσιτίου του σχολείου μας.

Κάποια καλοκαίρια εδώ λειτουργούσε δικαστήριο. Εκεί να δεις πλάκα με τους βλαχοδικηγόρους που κάνανε αγροζημίες και με τις πονηριές τους να τουμπάρουν τον πρόεδρο!!
Σε μια καταδικαστική του απόφαση ο καλός μας παππούς ο Μιχάλης Γεω. Κολοβός- ο δικός μας θεός Απόλλωνας – είπε στον πρόεδρο του δικαστηρίου : << Με δίκασες να μην περνάω το νερό από το αυλάκι, θα μου ξεραθεί το περβόλι. Εγώ θα συνεχίσω να το περνάω και κάνε ότι θέλεις...>>
Βλέποντας την απορία στο πρόσωπο του προέδρου και το θύμο στο κατακόκκινο πρόσωπο του παππού, όλα τα παιδιά βάλαμε δυνατά τα γέλια.

Ο Αγροφύλακας ο Μήτσος ο Τσιώρος μας έβγαλε έξω κακήν κακώς. Γελώντας και ο ίδιος χωρίς βία λέγοντας μας << παραβιάσατε την συμφωνία ..!!! >> Είχε δίκιο, ο έτερος αγροφύλαξ ο Νικολάκης ο Σκαρπέλος ήταν αντίθετος από την αρχή και δεν ήθελε να παρευρεθούν οι πιτσιρικάδες στο δικαστήριο. Τους παρακαλέσαμε να παρακολουθήσουμε το δικαστήριο δήθεν για διδακτικούς σκοπούς, μας επετράπη με τον όρο να είμαστε ήσυχοι αλλά κάναμε φασαρία!!!!
               
                                              O Μύλος του Κολοβολιά σήμερα.

Προχωρώντας προς την Αγιαπαρασκεύη το νεκροταφείο του Χωριού, μακριά από μας - όλοι εκεί θα πάμε !!! Συναντούσαμε το τυροκομείο του Αγροτοκτηνοτροφικού Συνεταιρισμού που το φουντάρανε και σήμερα το λειτουργεί ιδιώτης.

Πριν την στροφή στο πάνω μέρος ήταν η αποθήκη κατάστημα του << Λαμπρόπουλου>>!!! Ο Γιώργης ο Αδάμης – Τσιάχτης- είχε μια αποθήκη με λίγα εμπορεύματα. Ένας γκρίζος γάιδαρος και ένα μουλάρι φορτωμένα με κατάλληλα διασκευασμένες κάσσες ήταν το κινητό του κατάστημα. Δεν ξέρω αν ο ίδιος όντας χιουμορίστας ή κάποιοι άλλοι είχαν ονομάσει το κατάστημα του σκωπτικά του      << Λαμπρόπουλου>>  παρομοιάζοντας το με το γνωστό μεγαλοκατάστημα των Αθηνών!!!
 Έφτανε περπατώντας και με φορτωμένα με τα ζά ο μπάρμπα Γιώργης μέχρι τα χωριά της Επιδαύρου Λιμηράς – Βασκίνα, Αμυγδαλιά , Πηγάδι, Βλυσιδιά κ.α. Αργότερα πήγαιναν να πουλήσουν με τον αδικοχαμένο γιο του Μανώλη με ένα αρχαίο φορτηγάκι –κλούβα.   

Αφού μνημονεύουμε (με καλή έννοια) να μην ξεχάσουμε και τον μύλο του μπάρμπα Λιά στην Αγιά Παρασκευή με τα καθάρματα τα σκυλιά του..- Μήτσιος έγραψε !!! Σίγουρα κάποιο από τα άγρια σκυλιά του μυλωνά θα τον είχε στρώσει στο κυνήγι και όχι άδικα. Δεν μπορεί ή θα πήγε να το χαϊδέψει ή να του ρίξει κανένα μπερντάχι !!!! Φιλόζωος γαρ!!!

Στη στροφή στην είσοδο του χωριού ήταν ο Μύλος του Κολοβού. Ο Ηλίας Γεω. Κολοβός λειτουργούσε από το 1939 ένα μύλο. ►8. Ο Μύλος είχε << λιθάρι >>ή << πέτρα>>  διαμέτρου 1,10 του μέτρου. Η πέτρα στη τελευταία περίοδο λειτουργίας περίπου αρχές της δεκαετίας του 1980, επεξεργάζεται 300 κιλά αλεύρι την ώρα. Από το 1971 όταν ο Αγιάννης ηλεκτροφωτίσθει, ο μύλος λειτουργούσε με ηλεκτρική ενέργεια. Το μοτέρ ήταν ισχύος 20 ίππων. Είχε μπουράτο, αναβατόριο κοσκίνα και άλλους μηχανισμούς.

Αν έχω λησμονήσει κάτι ή έχω κάνει λάθος σε επίθετα – αχ αυτά τα παρατσούκλια - ας το προσθέσει κάποιος. 

Σχόλια – Επεξηγήσεις. ©  Παν. Ι.Δ. Βλαχάκης. © 

►1 Η Καμπάνα του Αγιώργη ήταν κρεμασμένη με αλυσίδα στην Πλατάνα. Το παλιό καμπαναριό δεν άντεχε το βάρος της . Είχε αναγγείλει χάρες και λύπες. Χτύπαγε να πάνε στον πόλεμο, χτύπαγε σε θανάτους, χτύπαγε να μαζευτούν οι άντρες να σβήσουν την πυρκαγιά. Μας καλούσε στο σχολείο πρωί και απόγευμα. Τρόμαζα με την βαριά φωνή της εν αντίθεση με τις γλυκές δίδυμες του Προδρόμου και την φτωχική της Παναγίας της Λάκκας . Στο σημείο που ήταν ακουγόταν σε όλο το Χωριό. Στεναχωρήθηκα όταν ράγισε την επισκεύασαν ή έφτιαξαν καινούργια και την έχουν στο σημείο που είναι σήμερα. Λέω το Φθινόπωρο να καλέσω τα παιδιά στο σχολείο μας. Τι λέτε ;
►2 << Μάγκα >> Ήταν ένα μαύρο μαντίλι που οι παλιοί γέροι το έδεναν στο κεφάλι τους. Το δέσιμο του ήταν παρόμοιο με το Κρητικό κεφαλομάντηλο ( σαν Μαύρο Κρητικό Σαρίκι ) αυτό ήταν χωρίς κρόσσια. Το έβαζαν στις επίσημες εξόδους τους.
►3 << το μάτι του ψαριού >>. Στα παλιά ραδιόφωνα όταν ο δεκτής συντονιζόταν ακριβώς με τη συχνότητα του πομπού άναβε μια λυχνία. Το χρώμα της ήταν συνήθως πράσινο η μπλε, ίσως να έπαιζε και διακοσμητικό ρόλο.
►4. Ο Λυσσαίος – Οδυσσέας Χαρ Σούρσος όλη την ημέρα ήταν στο πόδι. Δούλευε και στα χωράφια, έβαζε και κάποια μεροκάματα κουραζόταν. Το Βράδυ κοιμόταν στην καρεκλά για αρκετή ώρα. Άκουγε όταν τον φώναζες να σερβίρει κάτι ή συμμετείχε στην συζήτηση επιχειρηματολογώντας σε θέματα που είχαν ειπωθεί την στιγμή που κοιμόταν. Μάλλον λαγοκοιμόταν ο αείμνηστος Λυσσαίος.
►5  Η γνωστή καπνοβιομηχανία της Καλαμάτας << ΚΑΡΕΛΙΑ>> είχε βγάλει ένα πακέτο με 10 τσιγάρα. Το λέγαμε << ΚΑΡΕΛΑΚΙ >> ή φοιτητικό. Το πρώτο Ελληνικό Τάμπλετ !!! Η Κατερίνα μας ρώταγε ποιανού είναι και εμείς της λέγαμε ένα όνομα μεγαλυτέρου παιδιού !!!
►6 Είναι θαμμένος στο Στρατιωτικό νεκροταφείο της Φλώρινας. Θυμόμουν το παρατσούκλι του και δεν αναζήτησα τον τάφο του, όταν βρέθηκα στην ακριτική μας πόλη.
►7 Τα σχολικά βιβλία τα αγοράζαμε όλα μέχρι το 1968. Η τότε εθνοσωτήριος άρχισε να μας τα δίνει δωρεάν. Κάποιοι βολευόμαστε με τα  αναγνωστικά των παιδιών μεγαλύτερων τάξεων . Είχαν χοντρό εξώφυλλο και δεν καταστρέφονταν. Τα υπόλοιπα τα αγοράζαμε από τον Τσούμα. Τα περισσότερα ήταν εκδόσεις << ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ>> που ήταν και πατριώτης μας.
►8 Πληροφορίες για το Μύλο του Κολοβολιά μας δίνει ο Νικ. Ι Φλούδας στο Βιβλίο του ΘΤΡΕΑΤΙΚΑ τόμος Γ΄ΑΓΙΑΝΝΗΣ εκδ 1983  σελ 115